Teleangiektazje — co to jest i jak się je leczy

Teleangiektazje to termin, który pacjenci najczęściej słyszą po raz pierwszy w gabinecie lekarskim, i który brzmi znacznie poważniej, niż wynika to z jego znaczenia. W praktyce chodzi o to samo, co potocznie nazywamy pękniętymi naczynkami lub pajączkami. Ten artykuł wyjaśnia, czym teleangiektazje są, kiedy bywają objawem choroby ogólnoustrojowej i jakie są możliwości ich leczenia.

Co to są teleangiektazje?

Teleangiektazja to trwale poszerzone drobne naczynie krwionośne widoczne przez skórę. Nazwa pochodzi z greki: telos, koniec, angeion, naczynie, ektasis, poszerzenie. Chodzi więc dosłownie o poszerzenie końcowych odcinków naczyń: naczyń włosowatych, drobnych żyłek i tętniczek położonych płytko w skórze właściwej.

Zmiany mają postać cienkich linii o średnicy zwykle poniżej milimetra, czerwonych, gdy poszerzeniu uległy tętniczki i naczynia włosowate, lub sinawych i fioletowych, gdy dotyczy to żyłek. Mogą występować pojedynczo, tworzyć rozgałęzienia albo układać się w siateczkę.

Cechą charakterystyczną jest blednięcie pod uciskiem: gdy przyciśnie się zmianę szkiełkiem, krew zostaje wyciśnięta z naczynia i zmiana chwilowo znika. To prosty sposób odróżnienia teleangiektazji od zmian barwnikowych czy wynaczynień.

Teleangiektazje nie bolą, nie swędzą i same w sobie nie zagrażają zdrowiu. Nie znikają jednak samoistnie.

Teleangiektazje a pojęcia potoczne

W codziennym języku funkcjonuje kilka określeń, które warto uporządkować:

• Pęknięte naczynka: potoczna nazwa teleangiektazji. Myląca, bo naczynie nie pęka, lecz się poszerza. Szerzej piszemy o tym w artykule o pękniętych naczynkach na twarzy.
• Pajączki naczyniowe: określenie stosowane zwykle wobec zmian o układzie promienistym.
• Kuperoza: termin kosmetologiczny opisujący współistnienie teleangiektazji z rumieniem i skłonnością do czerwienienia się.
• Cera naczyniowa: typ skóry ze skłonnością do rozszerzania naczyń, na którym teleangiektazje powstają szczególnie łatwo.

Wszystkie te określenia opisują ten sam mechanizm, różnią się jedynie kontekstem i stopniem precyzji.

Gdzie występują teleangiektazje?

Twarz to najczęstsza lokalizacja: skrzydełka nosa, policzki, broda, rzadziej czoło. Skóra jest tu cienka, a naczynia przebiegają płytko.

Szyja i dekolt: zmiany często wynikają z wieloletniej ekspozycji słonecznej i mają charakter rozsiany.

Kończyny dolne: teleangiektazje na nogach są zjawiskiem częstym, ale mają odmienną budowę i przyczynę. Zwykle wiążą się z niewydolnością żylną, przebiegają głębiej i wymagają diagnostyki naczyniowej oraz innych metod leczenia niż zmiany na twarzy. To osobny obszar medyczny.

Błony śluzowe: rzadziej, ale ich obecność w tej lokalizacji bywa istotna diagnostycznie.

Przyczyny powstawania

Czynniki miejscowe

• Predyspozycja genetyczna: cienka, jasna skóra z płytko przebiegającymi naczyniami.
• Promieniowanie UV: uszkadza kolagen podtrzymujący ściany naczyń; jedna z głównych przyczyn.
• Gwałtowne zmiany temperatury, mróz, wiatr, sauna.
• Urazy mechaniczne i agresywna pielęgnacja.
• Długotrwałe stosowanie miejscowych glikokortykosteroidów: istotna, często pomijana przyczyna.

Choroby skóry

• Trądzik różowaty: teleangiektazje są jednym z jego objawów osiowych. Więcej w artykule o objawach trądziku różowatego.
• Fotostarzenie skóry.

Czynniki ogólnoustrojowe

• Zmiany hormonalne: ciąża, menopauza, terapie hormonalne.
• Choroby wątroby: mogą objawiać się licznymi naczyniakami gwiaździstymi.
• Układowe choroby tkanki łącznej, w tym twardzina układowa.
• Wrodzona naczyniakowatość krwotoczna (choroba Rendu-Oslera-Webera), rzadka choroba genetyczna z licznymi teleangiektazjami na skórze i błonach śluzowych, przebiegająca z krwawieniami.

Kiedy teleangiektazje wymagają diagnostyki?

Zdecydowana większość zmian na twarzy to problem czysto estetyczny. Są jednak sytuacje, w których potrzebna jest ocena lekarska wykraczająca poza medycynę estetyczną:

• Nagłe pojawienie się licznych zmian w krótkim czasie.
• Teleangiektazje na błonach śluzowych, w jamie ustnej, nosie.
• Nawracające krwawienia z nosa współistniejące ze zmianami skórnymi.
• Liczne naczyniaki gwiaździste u osoby dorosłej, zwłaszcza na tułowiu, mogą wskazywać na chorobę wątroby.
• Zmiany współistniejące z objawami ogólnymi, osłabieniem, utratą masy ciała, zmianami stawowymi.
• Stwardnienie skóry palców lub zmiany zabarwienia palców na zimno.

W takich przypadkach punktem wyjścia jest diagnostyka internistyczna lub dermatologiczna, a nie zabieg estetyczny.

Leczenie teleangiektazji

Laseroterapia

Metoda z wyboru w przypadku zmian na twarzy, szyi i dekolcie. Światło lasera o długości fali dopasowanej do pochłaniania przez hemoglobinę zostaje zaabsorbowane przez krew wypełniającą poszerzone naczynie i zamienione w ciepło. Ścianki naczynia zlepiają się, a organizm stopniowo usuwa zamknięte naczynie.

Mechanizm ten nosi nazwę selektywnej fototermolizy, dobierając długość fali, kieruje się energię do konkretnego celu, oszczędzając otaczającą skórę. Podstawy tej zasady opisali Anderson i Parrish (1983).

W leczeniu zmian naczyniowych stosuje się przede wszystkim lasery emitujące światło w zakresie żółtym i zielonym, najlepiej pochłaniane przez hemoglobinę.

IPL

Intensywne światło impulsowe działa na szerszym spektrum długości fal, przez co mniej wybiórczo. Bywa stosowane przy zmianach rozsianych; przy pojedynczych, dobrze widocznych naczyniach laser daje bardziej przewidywalne efekty.

Elektrokoagulacja

Zamykanie naczyń prądem o wysokiej częstotliwości. Metoda mniej selektywna, energia oddziałuje także na otaczającą skórę, co przy zmianach na twarzy zwiększa ryzyko pozostawienia śladu.

Skleroterapia

Podanie do naczynia substancji obliterującej. Stosowana przede wszystkim w zmianach na kończynach dolnych, nie na twarzy.

Przebieg zabiegu laserowego i efekty

Zabieg poprzedza konsultacja i kwalifikacja lekarska oraz próba na niewielkim fragmencie skóry, pozwalająca dobrać parametry do fototypu. Sam zabieg trwa od kilkunastu do około 30 minut, a odczucia porównywane są do serii ciepłych ukłuć.

Pojedyncze, dobrze widoczne naczynie często zamyka się po pierwszym zabiegu. Zmiany rozsiane wymagają zwykle serii 2–4 zabiegów w odstępach 3–4 tygodni.

Po zabiegu skóra bywa zaczerwieniona i lekko obrzęknięta przez kilka godzin do 2–3 dni. Obowiązuje ochrona SPF 50 oraz unikanie sauny, basenu i intensywnego wysiłku przez kilka dni.

Zamknięte naczynie nie wraca, ale skłonność do powstawania nowych pozostaje, dlatego istotna jest profilaktyka: konsekwentna fotoprotekcja, unikanie skrajnych temperatur i łagodna pielęgnacja.

Przeciwwskazania

• Ciąża i karmienie piersią
• Świeża opalenizna, również z solarium i samoopalacza
• Przyjmowanie leków i ziół światłouczulających
• Kuracja izotretynoiną i okres do 6 miesięcy po jej zakończeniu
• Aktywna infekcja lub stan zapalny w miejscu zabiegu
• Opryszczka w fazie aktywnej
• Skłonność do bliznowców
• Padaczka światłoczuła
• Choroby nowotworowe skóry

Najczęstsze pytania

Czy teleangiektazje to to samo co pęknięte naczynka? Tak. „Teleangiektazje" to termin medyczny, „pęknięte naczynka" — potoczny. Opisują to samo zjawisko: trwale poszerzone drobne naczynia widoczne przez skórę.

Czy teleangiektazje są groźne? Zmiany na twarzy to zwykle problem estetyczny. Diagnostyki wymagają natomiast zmiany pojawiające się nagle i licznie, obecne na błonach śluzowych lub współistniejące z krwawieniami i objawami ogólnymi.

Czy teleangiektazje znikają same? Nie. Trwale poszerzone naczynie nie obkurczy się samoistnie ani pod wpływem kosmetyków.

Ile zabiegów potrzeba? Pojedyncze zmiany często ustępują po jednym zabiegu; zmiany rozsiane wymagają serii 2–4 sesji.

Czy teleangiektazje na nogach leczy się tak samo? Nie. Zmiany na kończynach dolnych mają inną budowę, częściej wiążą się z niewydolnością żylną i wymagają diagnostyki naczyniowej oraz odmiennych metod leczenia.

Czy po zabiegu zmiany wrócą? Zamknięte naczynie nie wraca. Mogą natomiast powstać nowe, jeśli utrzymują się czynniki sprzyjające, zwłaszcza ekspozycja słoneczna.

Co dalej

Jeśli teleangiektazje na twarzy przeszkadzają Ci estetycznie, warto zacząć od konsultacji i oceny, czy nie są objawem choroby wymagającej szerszego postępowania. Metodą z wyboru przy zmianach na twarzy, szyi i dekolcie jest laserowe zamykanie naczynek.

W IDEALE zabiegi wykonujemy wyłącznie w obrębie twarzy, szyi i dekoltu. Przy zmianach na kończynach dolnych kierujemy do specjalisty zajmującego się chorobami naczyń.

Przeczytaj również

• Pęknięte naczynka na twarzy — przyczyny i jak się ich pozbyć
• Rumień na twarzy — przyczyny i sposoby leczenia
• Trądzik różowaty — objawy, podtypy i etapy rozwoju
• Naczyniaki rubinowe — skąd się biorą i jak je usunąć

Źródła

• Anderson RR, Parrish JA. Selective photothermolysis: precise microsurgery by selective absorption of pulsed radiation. Science, 1983. PubMed
• Nouri K, et al. Laser treatment of vascular lesions. StatPearls. NCBI Bookshelf